Kom ons kraak dit.
An opsomming (summary) is a short version of a text that keeps only the facts you were asked for. You leave out the stories, examples and decoration, and write the important points in short, clear sentences. It’s one of the easiest places to earn marks in your paper, as long as you follow a method.
Step by step
Read the instruction very carefully
The instruction tells you exactly what to do, so read it twice before you even look at the text. Ask yourself:
- What must I summarise? (The whole text, or only one part, like the advantages or the tips?)
- How many points must I give?
- How many words may I use?
- Point form (puntvorm) or a paragraph (paragraaf)?
Instructions differ from paper to paper. Papers usually ask for a set number of facts in full sentences, within a word limit. The numbers differ between papers and grades, so always do exactly what your own paper says.
Read the text twice
Read the text once to understand what it’s about. Then read it again with the instruction in mind, looking for the facts you need. Don’t start writing after the first reading.
Underline only the facts that answer the instruction
If the instruction asks for tips to sleep better, a sentence about how much teenagers sleep doesn’t count, even if it’s interesting. Underline a fact only if it answers the question. Count your underlined facts: if you need seven and you have ten, some of them are probably the same point said twice.
Leave out everything that isn't a fact
Cross out these, because they don’t earn marks:
- examples (byvoorbeeld …, stories about one person)
- repetition (the same fact said in other words)
- quotes (anything in quotation marks)
- figures of speech (beeldspraak: comparisons like soos ’n battery)
- your own opinion (Ek dink …): the summary is about the text, not about you
Write each point as a short, full sentence
Each point is a full sentence with a subject and a verb, not just a few words. Keep it short: one fact per sentence. Use your own words where you can, but you may keep key words from the text.
| Sentence in the text | Summary point |
|---|---|
| Baie mense weet nie dat ’n lekkende kraan, wat net drup-drup-drup maak, elke dag tot twintig liter water kan mors nie. | ’n Lekkende kraan kan daagliks twintig liter water mors. |
| Volgens die skoolhoof, wat al twintig jaar by die skool werk, moet alle leerders voortaan ’n helm dra wanneer hulle skool toe fiets. | Leerders moet ’n helm dra as hulle skool toe fiets. |
| Jy kan byvoorbeeld kos, klere, boeke en speelgoed wat jy nie meer gebruik nie, aan ’n welsynsorganisasie skenk. | Skenk goed wat jy nie meer gebruik nie aan ’n welsynsorganisasie. |
| Ek dink persoonlik dit is die heel beste idee ooit om jou wagwoord gereeld, sê maar elke drie maande, te verander. | Verander jou wagwoord gereeld. |
Count your words and write the total at the end
Count every word in your summary (not the numbers in front of the points) and write the total at the end, for example Aantal woorde: 58. If you’re over the limit, cut words, not facts: drop extra adjectives and phrases like dit is belangrik dat.
Check spelling and tense
Read your summary one last time. Check the spelling of words you copied from the text, and keep the same tense throughout (usually the present tense, teenwoordige tyd). Make sure every negative sentence has its second nie.
Wenk!
Turn the instruction into a question and hold every sentence in the text up against it. Does this sentence answer the question? Yes → underline it. No → skip it. This one habit stops you from writing about the wrong part of the text.
Worked example
Here’s a text, followed by a model summary.
Baie tieners dink dat hulle die beste voorberei as hulle tot laat in die nag leer. Ongelukkig werk die brein nie so nie. Navorsers sê dat tieners elke nag tussen agt en tien uur slaap nodig het, maar die meeste kry baie minder.
Slaap is nie net rus nie. Terwyl jy slaap, sorteer jou brein alles wat jy gedurende die dag geleer het en stoor dit in jou langtermyngeheue. Dink aan jou brein soos ’n lessenaar wat elke nag opgeruim word. As jy nie genoeg slaap nie, bly die lessenaar deurmekaar en kan jy nie maklik onthou wat jy geleer het nie.
Moegheid beïnvloed ook jou konsentrasie. ’n Leerder wat net vyf uur geslaap het, lees vrae vinniger verkeerd en maak meer onnodige foute. Thandi, ’n graad 11-leerder, vertel: “Ek het gedink ek wen tyd as ek die hele nag deur leer, maar in die toets kon ek niks onthou nie.”
Gelukkig is daar ’n paar eenvoudige maniere om beter te slaap. Sit jou selfoon minstens ’n uur voor slaaptyd weg, want die blou lig van die skerm hou jou wakker. Gaan elke aand omtrent dieselfde tyd bed toe, selfs oor naweke. Drink ook nie koffie of energiedrankies laat in die middag nie, want die kafeïen bly ure lank in jou liggaam.
Om op te som: slaap is deel van jou studieplan en nie ’n vermorsing van tyd nie. ’n Uitgeruste brein werk soos ’n vars battery, en dit is presies wat jy in die eksamenlokaal nodig het.
The instruction (made up for this example; yours may differ): Som in sewe punte op waarom slaap vir leerders belangrik is en hoe hulle beter kan slaap. Skryf volsinne in puntvorm en gebruik nie meer as 70 woorde nie. Dui die aantal woorde aan.
- Jou brein stoor nuwe kennis terwyl jy slaap.
- Sonder genoeg slaap onthou jy nie maklik wat jy geleer het nie.
- Moeë leerders konsentreer swakker.
- Hulle lees vrae verkeerd en maak meer foute.
- Sit jou selfoon ’n uur voor slaaptyd weg.
- Gaan elke aand omtrent dieselfde tyd slaap.
- Moenie laat in die middag koffie of energiedrankies drink nie.
Aantal woorde: 56
Notice what’s missing: the number of hours (it doesn’t answer why or how), the desk and battery comparisons (figures of speech), Thandi’s story (an example and a quote), and the last paragraph (a conclusion that repeats the main idea).
Common mistakes
Wrong: Ek dink slaap is baie belangrik vir almal.
Right: Jou brein stoor nuwe kennis terwyl jy slaap.
Your opinion isn’t in the text. Only give facts from the text.
Wrong: Terwyl jy slaap, sorteer jou brein alles wat jy gedurende die dag geleer het en stoor dit in jou langtermyngeheue.
Right: Jou brein stoor nuwe kennis terwyl jy slaap.
Copying whole sentences wastes words. Keep only the core fact.
Wrong: Thandi kon in die toets niks onthou nie.
Right: Sonder genoeg slaap onthou jy nie maklik wat jy geleer het nie.
Thandi is an example. Give the general fact, not the story.
Wrong: Aantal woorde: 94 (limiet: 70)
Right: Aantal woorde: 56 (limiet: 70)
Going over the limit can cost you marks. Cut extra words until you’re within it.
Wrong: 7. Moenie laat in die middag koffie of energiedrankies drink nie.
Right: 7. Moenie laat in die middag koffie of energiedrankies drink nie. / Aantal woorde: 56
If the paper asks for a word count, always write it at the end.
Practice
Use the text Slaap jou slim vir die eksamen and the instruction above.
- Is dit ’n feit wat jy moet insluit? Ja of nee, en hoekom? “Sit jou selfoon minstens ’n uur voor slaaptyd weg, want die blou lig van die skerm hou jou wakker.”
Show answerHide answer
Ja. Dit is ’n wenk om beter te slaap: Sit jou selfoon ’n uur voor slaaptyd weg.
Probeer weer! Check the rules above, cover the answer and have another go.
- Is dit ’n feit wat jy moet insluit? Ja of nee, en hoekom? “Dink aan jou brein soos ’n lessenaar wat elke nag opgeruim word.”
Show answerHide answer
Nee. Dit is beeldspraak (’n vergelyking), nie ’n feit nie.
Probeer weer! Check the rules above, cover the answer and have another go.
- Is dit ’n feit wat jy moet insluit? Ja of nee, en hoekom? “Ek het gedink ek wen tyd as ek die hele nag deur leer, maar in die toets kon ek niks onthou nie.”
Show answerHide answer
Nee. Dit is ’n aanhaling en ’n voorbeeld van een leerder.
Probeer weer! Check the rules above, cover the answer and have another go.
- Is dit ’n feit wat jy moet insluit? Ja of nee, en hoekom? “Drink ook nie koffie of energiedrankies laat in die middag nie.”
Show answerHide answer
Ja. Dit is ’n wenk om beter te slaap: Moenie laat in die middag koffie of energiedrankies drink nie.
Probeer weer! Check the rules above, cover the answer and have another go.
- Is dit ’n feit wat jy moet insluit? Ja of nee, en hoekom? “’n Uitgeruste brein werk soos ’n vars battery.”
Show answerHide answer
Nee. Dit is beeldspraak en herhaal net die hoofgedagte.
Probeer weer! Check the rules above, cover the answer and have another go.
- Mag jy hierdie sin in jou opsomming skryf? Ja of nee, en hoekom? “Ek dink tieners wat so baie slaap, is lui.”
Show answerHide answer
Nee. Dit is jou eie mening en dit staan nie in die teks nie.
Probeer weer! Check the rules above, cover the answer and have another go.
- Verkort hierdie sin tot ’n opsommingspunt: “Terwyl jy slaap, sorteer jou brein alles wat jy gedurende die dag geleer het en stoor dit in jou langtermyngeheue.”
Show answerHide answer
Byvoorbeeld: Jou brein stoor nuwe kennis terwyl jy slaap.
Probeer weer! Check the rules above, cover the answer and have another go.
- Verkort hierdie sin tot ’n opsommingspunt: “’n Leerder wat net vyf uur geslaap het, lees vrae vinniger verkeerd en maak meer onnodige foute.”
Show answerHide answer
Byvoorbeeld: Moeë leerders maak meer foute.
Probeer weer! Check the rules above, cover the answer and have another go.
- Verkort hierdie sin tot ’n opsommingspunt: “Gaan elke aand omtrent dieselfde tyd bed toe, selfs oor naweke.”
Show answerHide answer
Byvoorbeeld: Gaan elke aand omtrent dieselfde tyd slaap.
Probeer weer! Check the rules above, cover the answer and have another go.
- Hoeveel woorde is in hierdie opsommingspunt? “Moenie laat in die middag koffie drink nie.”
Show answerHide answer
8 woorde.
Probeer weer! Check the rules above, cover the answer and have another go.
Klaar! Lekker gewerk.
You've checked every answer. Screenshot your score and flex in the group chat.
Related topics
ComprehensionGr 8–12
Begrip (comprehension) strategies
Afrikaans begrip (comprehension) strategies for Grades 8–12 FAL: question words, haal aan, waar of onwaar and a practice passage with 10 answers.
ExamsGr 8–12
Exam tips
GrammarGr 8–12
Tye (tenses)
Learn the Afrikaans tye (tenses): present, past with het + ge- and future with sal, plus word order and 10 exercises with answers. For Grades 8–12 FAL.